Om 5 uur vanmorgen ging m'n wekker. Wat is dat vroeg zeg! Maar ik had me voorgenomen om vroeg op te staan en naar het meer van Galilea te gaan om alleen te zijn, te genieten van het ontwaken van de natuur nu ik hier nog ben. Tegelijkertijd een soort intens afscheid nemen. Ik liep naar het puntje van de steiger waar we gister op de boot waren gestapt en heb daar een uurtje gezeten. Wat een rust, wat een tijd...;-)
Toen ik om 7 uur terug in het huisje kwam, was Elina kaarten aan het schrijven. We moesten alles inpakken, en om 10 voor 8 renden we snel naar de bus om onze koffers af te geven en daarna nog even een snel ontbijt. Daarna reden we met de bus naar Nazareth Village, een klein museum over het leven in Nazareth ten tijde van Jezus, en buiten waren er allerlei dingen uit die tijd terug te vinden. Onze gids was een Arabische jongen, die een T shirt droeg met de woorden erop dat hij in Jezus geloofde. Op een of andere manier raakte me dat erg. In het museum zagen we o.a de Joodse manier van een executie: de steniging. Men duwde de veroordeelde eerst van een berg, en wierp dan stenen naar beneden op hem tot hij stierf. En de Romeinse executie: aan een kruis. Eenmaal buiten zagen we een wijnpersbak, een herder, de timmerman, een vrouw die kleding maakte enz. Als laatste kwamen we in een donkere kamer, waar alleen 5 olielampjes branden. De gids vertelde dat die olielampjes symbool staan voor het Licht dat Jezus de Nazarener in de wereld bracht. Na afloop kregen we een olielampje mee. We vertrokken richting het vielgveld Ben Goerion. Daar namen we afscheid van Asher de buschauffeur en Erik de gids en gingen we inchecken. Dat kostte minder moeite en tijd dan 11 dagen terug in Nederland. We besloten om bij de kosjere Mac te lunchen, omdat onze shekels bijna op waren. Elina en ik legden onze laatste shekels allemaal bij elkaar, en we zagen een menuutje staan waar we er precies 2 van konden kopen, en zo al onze shekels op maken. Toen ik het in het Engels door gaf, noemde hij een bedrag dat veel meer was wat wij hadden uitgerekend. Ik wees aan wat we wilden hebben, en hij keek ons meewarig aan. We begrepen waarom, toen hij ons het eten gaf; er stonden 2 doosjes op met daarin een happy meal, inclusief een cadeautje ;-) We hadden dus een kindermenu ;-) daarna door de paspoortcontrole en dan de laatste uurtjes vesluiten met lezen, slapen en wat lopen. I.p.v 17.05 uur vertrekken we pas om 18.30 uur... maar we hebben nu goede plaatsen, Elina zit bij het raampje en ik naast haar. Elina geniet enorm van het mooie uitzicht. Na 4.5 uur landen we weer veilig op Nederlandse bodem. Na het ophalen van de koffers is het tijd om afscheid te nemen van de groep. Dan lopen we de door de klapdeuren en dan staat m'n vader daar op ons te wachten! Hij brengt ons naar huis, en daar is het heerlijk om al m'n lieverds weer in m'n armen te sluiten de andere morgen!
* De foto's van Nazareth Village zijn gemaakt door Marlies Bergman en Simeon Geleynse
Elina is weer vroeg wakker, maar ik vind half 7 vroeg genoeg. We kleden aan en zijn voor half 8 in de eetzaal om te ontbijten. Daarna lopen we alvast naar het 'museum', waar een leuk winkeltje zou zijn om de laatste souvenirs te kopen. Ik koop er nog een reverspeldje met een Joodse en Nederlandse vlag bij elkaar, en hele mooie oorbellen met blauwe Davidsterren. Elina koopt ook haar laatste souvenirs, en ondertussen is de rest van de groep ook gearriveerd, en lopen we naar de z.g 'Jesus-boats' voor een rondvaart op het meer van Galilea. Ik vind het heerlijk en vertrouwd om op het water te zijn, en besef dat ik dat wel een beetje heb gemist. Het is een prachtige, vrij grote boot van hout. De Nederlandse vlag wordt gehesen naast de Joodse vlag, en het Nederlandse volklied schalt uit de speakers over het Galilese meer. Gids Erik legt af en toe wat uit, Henk leest voor uit de Bijbel, waar Jezus op het meer van Galila vaart. Erik grapt; 'gelukkig dat het meer van Galilea zo groot is, daarom was het niet mogelijk om er een kerk overheen te bouwen' ;-)) Daarna wordt er muziek op gezet en gaan we dansen. Echt ontzettend leuk. Dansen op z'n Joods, in een kleine kring, en daar een grote kring om heen. Na de boottocht gaan we naar de bus, die ons naar de berg Golan brengt, waar gevochten is een aantal jaren geleden. Dan doen we Cesarea Filipi nog aan, en dan rijden we door een druzen dorp, en gaan we bij een eettentje een pita eten, de pita wordt bestreken met iets van olie met kruiden en geitenkaas en opgerold. Natuurlijk wil ik die ook proberen...maar het is niet zo mijn smaak zeg maar ;-) Daarna naar Kapernaum, wat nogal toeristisch is, ik had er een heel ander beeld bij in elk geval, bepaald niet de moderne kerk die we aantreffen, die gebouwd is boven een 'heilige plek', dit keer het huis van Petrus... Er staan ook nog een synagoge en Erik weet daar veel over te vertellen. Daarna gingen we richting de Jordaan, waar we zouden gaan kayakken. Ik besloot (vanwege mijn watervrees) niet mee te gaan, en na wat foto's nemen ging ik met Pim mee om een ijsje te eten. Na een uurtje waren ze terug en reden we naar het hotel. We gingen even naar ons huisje en vertrokken toen naar het strand van het meer van Galilea. Samen met Elina schreef ik daar de namen van vlinderkindjes in het strand, kindjes wiens korte leven een onvergetelijke indruk op me hebben gemaakt, onze Jonathan, Hannah, Maite, Shanna en Daan... Na het heerlijke diner (we LOVE de toetjes! ;-)) hadden we de laatste Bijbelstudie. Henk vertelt dat hij geroepen is door God met de woorden 'Ik vraag niets van je, Ik bied je iets aan'... Henk zegt:'Als je je tijd goed gebruikt, zal God je meer tijd geven'. Petrus zei: 'Jezus, laat me naar u toekomen over het water', en Jezus zei: 'Kom'. Soms nodigt Jezus je uit om te lopen waar je (menselijk gezien) niet kan lopen. Je kunt beter een keer doorheen gaan en zinken, dan in de boot blijven zitten. Durf uit de boot te stappen, durf dingen te doen die je nog nooit hebt gedaan!
Ons laatste ontbijtje in Jerusalem. We pakten de koffers en brachten ze naar de bus, die, met onze nieuwe gids, op ons wachtte. We gingen naar Yad Vashem, waar de slachtoffers van de holocaust worden herdacht. Daar liepen we eerst door de laan van gerechtigheid waar men bomen geplant heeft t.h.a de mensen die Joden hebben geholpen in de oorlog. De boom van Corrie ten Boom was nog klein. De gids vertelde dat dit de 2e boom van Corrie is, want de eerste verdroogde helemaal toen Corrie overleed.... We liepen naar het museum ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de holocaust, en daar was een enorme hoeveelheid aan foto's, filmpjes en persoonlijke spullen van het gebeurde en de slachtoffers te zien. Erg aangrijpend. De hoeveelheid van 6 miljoen vermoorde mensen gaat mijn voorstellingsvermogen te boven... We liepen naar het herdenkingsmonument van de 1.5 miljoen vermoorde kinderen. Tranen prikten achter m'n ogen toen ik besefte dat van die 6 miljoen mensen, 1.5 miljoen nog kinderen waren... We kwamen in een donkere ruimte, waar 5 kaarsen stonden, en die vlammetjes werden weerkaatst tegen de muren en het plafond, waar spiegels hingen. Overal waar je keek, zag je kleine vlammetjes...ter nagedachtenis aan al die kleine kinderen.... Daarnaast wordt daar 364 dagen per jaar, de namen met leeftijd, van ál die kinderen, voorgelezen. Toen ik binnentrad, noemden ze een naam van een jongetje van 6 jaar...daarna een naam van een meisje van 1 jaar... ik kon mijn tranen niet langer binnen houden... Tot in m'n tenen geraakt liep ik zachtjes naar buiten, en was ik blij dat ik een zonnebril op had... We gingen weer naar de bus en verlieten Jerusalem, en in een uur reden we naar de berg Karmel. Daar vlakbij zat een eettentje waar we gingen eten. Daar aten we de typisch Joodse broodje, gevuld met vegetarische balletjes en groenten, de fallafel. Heerlijk! Daarna gingen we naar een klooster, op de berg Karmel, van waar we een prachtig uitzicht hadden. We verzamelden en Henk gaf een bijbelstudie, over die plaats. Als Elia naar Achab gaat kan je zien aan zijn woorden dat hij helemaal gaat voor z'n roeping. God heeft mensen nodig die zich voor Gods zaak in willen zetten. Het volk hinkte op 2 gedachten: Baal of God. Verder beprak hij het feit dat Elia 7x moest bidden, smeken, huilen, voordat er een wolkje verscheen, terwijl God regen had belóófd. Volharding in gebed is belangrijk. Daarna stapten we in de bus, en reden in een uurtje naar Nof Ginosar, aan het meer van Galilea. Leuk is dat we daar in een soort van mini vakantiehuisje voor 2 personen mochten verblijven. 's Avonds hield Henk een bijbelstudie over Openbaringen 21:16. Hij vertelde dat het belangrijk is om een hoge muur om je leven te hebben, zodat je niet vatbaar bent voor alle verleidingen, maar een muur met open poorten. Zodat je wel contacten kan houden. 'Hoe dichter je bij God bent (leeft) hoe dichter je bij de mensen kunt zijn', zei Henk. Openbaring 21:16, de diamant verwijst naar hard steen, het is sterk, het goud, verwijst naar Gods heerlijkheid, het glas verwijst er naar dat we doorschijnend moeten zijn, helemaal onszelf, God zegt zelf: 'Ik Ben die Ik Ben'. In de tekst staat dat de fundamenten versierd zijn met edelstenen. Vreemd, voor fundamenten, die zijn voor de stevigheid alleen, en zie je niet. Maar voor God is het onzichtbare (innerlijke, relatie met Hem) belangrijker dat het zichtbare (uiterlijke, hoe de wereld jou ziet). -Openbaringen 21:19 Henk vertelt nog hoe parels gevormd worden. De zandkorrel die de oester in komt, irriteert, en daarom omwind hij hem met parelmoer. Iedereen heeft (irritante ;-) zandkorrels in z'n leven. Henk moedigd ons aan om voor de zandkorrels in ons leven te gaan bidden. Als tip geeft hij dat als je 'tank' leeg is (lijkt) van liefde of geduld voor die persoon, schakel dan over op een andere tank. Door Jezus genade kunnen wij beschikken over meerdere tanken, niet alleen liefde en geduld, maar ook zachtmoedigheid, zelfbeheersing, blijdschap en trouw. En met die mooie gedachten, was het weer tijd om te gaan slapen...
Na het ontbijt zaten we netjes op tijd in de bus. Vandaag is de laatste dag met Leah als gidse. We reden eerst naar de rotskoepel en de Al Aqsa moskee, en liepen op het tempelplein om dat te bekijken. Het gaf mee en verwarrend gevoel. De plaats waar de tempel heeft gestaan, waar God aanwezig was en werd aanbeden.... en nu daar een moskee waar allah wordt aanbeden te zien staan.... De 'heilige kleding' die we aan hadden was nog niet heilig genoeg want we werden aangehouden en verzocht om onze bloesjes (als vrouwen) tot het bovenste knoopje dicht te knopen of om er een sjaal over te draperen ;-) Na een tijdje gingen we weer terug, door de controle poortjes naar de klaagmuur. Daar zagen we hoe Joodse jongetjes bar mitswa deden. Het was er druk, jongetjes liepen omringd door een groepje mannen, naar een kast om een grote boekrol op te halen, waar ze daarna een stuk uit lazen. Daarna gooiden vrouwen, vanachter de omheining, snoepjes naar hen, dat hoort bij de traditie. De jongens zagen er trots uit, het was een vrolijk geheel. - Snoepjes verzamelen -
We liepen naar de zuidzijde van het tempelcomplex waar de oude Davidstad ligt. Ze doen daar veel opgravingen. We zagen er een mooie 3D film van hoe de stad er in de tijd van koning David uitzag. Via de Gihonbron liepen we door de oude tunnels naar de vijver Siloam. Elina gaat door het 'natte gedeelte' van de tunnels, waar water in staat, maar ik ging met het andere groepje mee door de droge tunnel. Van de vijver Siloam is niet veel meer te zien, een bordje laat zien hoe het er vroeger uit heeft gezien. We verzamelden weer en liepen naar de Jaffapoort. Daar namen we afscheid van Leah, en werden we door Pim door de Arabische wijk naar de Joodse wijk gebracht waar we een pizza aten, en daarna mochten winkelen in de wijk. Wat een belevenis. Ik kocht een blauwe harembroek, zo'n model die Katinka in de woestijn aan had, als herinnering aan die heerlijke tijd daar. Elina kocht ook nog wat souvenirs, en om half 4 verzamelden we weer en liepen we naar Hineni. Daar vertelde Benjamin Philip, een uit Nederland afkomstige Israëli, zijn verhaal over hoe Hineni Joden praktisch helpt door verschillende therapieen en gratis maaltijden. Met zijn organisatie Hineni biedt hij al een aantal jaren hulp aan jonge overlevenden van een aanslag, een aanslag op een bus, een bushalte, een restaurant. Ook Otal, een 18 jarig meisje uit Sderot, vertelde over de qasam raketten die op Sderot afgeschoten worden. We bekeken de Anne Frank voorstelling en luisterden naar de bevlogen Benjamin. Rond zessen reden we met de bus terug naar het hotel. Na het diner hadden we Bijbelstudie. Er kwam rabbijn Chaim op bezoek die we alles mochten vragen wat we ons afvroegen tijdens deze reis door Israël. Vanaf het moment dat ik Chaim zag, viel me zijn kracht, eerlijkheid en openheid op die hij uitstraalde. Chaim's verhaal was mooi en aangrijpend. Hij wil bruggen bouwen tussen Joden en Christenen zoals hij zelf zegt. Hij is zich bewust van de verschillen, maar zei dat we in 'harmonie samen kunnen zingen', zodat het mooi klinkt, en we allebei onze eigen rol, die bij ons past/hoort, kunnen volbrengen, en zo samen sterk staan tegen de 'goddeloosheid in de wereld', zoals hij het noemde. Pim had gezegd dat het heel bijzonder was dat een rabbijn bereid was om te komen en zich openstelde voor een groep voor vragen en overal over wilde praten. Terwijl iemand een vraag stelde over hoe het mogelijk is om samen te werken als wij in Jezus als messias geloven, en zij niet, dwaalden mijn gedachten af naar gisteren. Hoe Bart vertelde dat dat de kerk de weg zeker niet heeft vrijgemaakt voor het volk van God. Integendeel! 2000 jaar christendom heeft ons tot de aartsvijand van het Joodse volk gemaakt. De weg is zeker niet geëffend. We hebben, in naam van Christus, Kruis en Kerk stenen opgestapeld. De weg ligt bezaaid met stenen. We hoeven de Kruistochten maar te noemen, of de Inquisitie, de Pogroms, de Holocaust… Ook de zogenaamde 'Vervangingsleer' waar wij als christelijke kerk de beloften die God voor zijn volk had beloofd, ons zelf hebben toegeëigend, ligt als een zware steen op de weg. Meer en meer voelde ik diep respect voor Chaim en zijn missie en vormde zich een vraag in m'n hoofd. Het duurde even voordat ik m'n hand op durfde steken, maar toen ik vroeg of rabbijn Chaim denkt dat Joden en Christenen dezelfde God hebben, en naar dezelfde God gebeden uit spreken, antwoordde hij meteen met een volmondig 'ja zeker'.... Terwijl ik rabbijn Chaim na afloop de hand schudde, zei ik hem dat ik niet langer alleen respect voelde voor zijn missie, maar dat ik zijn missie deel!
Zondag. Vandaag mochten we uitslapen, maar Elina is om 5 uur al wakker en ik kom om half 7 bij m'n positieven. Om 8 uur gaan we ontbijten, en om half 10 is de bijeenkomst waar Henk het woord deelt. Daarna gaan we lunchen, en met een groepje ga ik nog even Jerusalem in. We lopen naar de Joodse wijk, via de Jaffapoort. We zitten ook een tijdje bij de Hurva synagoge. Na nog een rondje door de orthodox Joodse wijk, brengt Ori Cohen, ons in zijn taxi terug naar het Ramat Rachel hotel. Ori komt uit Irak, maar woont nu al jaren in Israël. Dat is steeds weer een terugkerend iets in de gesprekken met de Joden, ze komen uit alle hoeken van de wereld, en keren uit verlangen naar Israël terug naar het beloofde land. We eten, en om 8 uur is het weer tijd voor Bijbelstudie. Als ik in de zaal kom, blijkt daar Bart Repko te zijn, die ik 'ken' van de column die hij schrijft in het magazine 'Israël Vandaag'. Bart Repko is een Nederlander die samen met zijn vrouw Joke in Jerusalem woont. Zij wandelen dagelijks op de muren van Jeruzalem en proclameren Gods beloften van herstel en troost voor Israël en het Joodse volk. - Jerusalem, gezien vanaf de Olijfberg, in het midden de oude stadsmuur, daarachter de opvallende moskee met z'n gouden koepel -
Ik vind het leuk dat hij er is, ik had al gehoopt om hem te zien nu ik in Jeruzalem zou zijn. Bart begint te vertellen. Hij brengt zijn verhaal erg enthousiast en best recht voor z'n raap. Ik zie dat velen van de groep moeite hebben met zijn boodschap en met zijn manier van overbrengen. Een stukje van een interview wat in het magazine 'Herstel' van maart 2006 heeft gestaan, geeft een goed voorbeeld van de strekking van zijn verhaal van die avond in het kort:
Waarom doe je dit allemaal en waarom is het zo belangrijk voor de Kerk om achter de Joden te staan?
"Je zou ook kunnen vragen: waarom is het zo belangrijk voor Prinses Maxima om zich een Oranje te voelen en de vele verplichtingen na te komen die het Koningshuis daaraan stelt? Zij werd geënt op de Koninklijke familie, met alle lusten en lasten die daarbij horen, en zo zijn wij, de Kerk van Jezus, geënt op "de Olijfboom Israël" (Romeinen 11:15 - 11:21), lees ook Efeze 2. Efeze hoofdstuk 1 wordt vaak aangehaald als het gaat om onze identiteit in Jezus, maar onlosmakelijk verbonden daarmee is vervolgens hoofdstuk 2: onze verbondenheid (dit gaat veel verder dan "betrokkenheid"!) met de God van Israël en met het Israël van onze God! Het feit dat wij zijn geënt op het Joodse volk en dezelfde God dienen, die zowel met hen als met ons een verbond van eeuwige trouw heeft gesloten, is een feitelijke, juridische aangelegenheid, het is geen kwestie van sympathie. Om het voorbeeld van Maxima nog even aan te halen: het is niet de vraag of prinses Maxima sympathiseert met het huis van Oranje, ze maakt dëël uit van dat huis! Of ze dat nu leuk vindt of niet… Het gaat niet om de vraag of wij Joden wel of niet aardige mensen vinden, het is de vraag of we gehoorzamen aan de opdracht van onze gezamenlijke Vader, namelijk om te bidden voor de vrede van onze "grote broer". In een goed gezin komt een broer altijd voor zijn broer of zus op, zelfs al zijn de keuzes van die broer of zus soms niet slim of verstandig… maar nu komt er een tijd aan dat de hele wereld zich tegen Israël zal keren, en wij, de Kerk, zijn volgens de bijbel de enige die overblijft om te roepen: "Hé, blijf met je poten van mijn broer af!" Daarom is het zo belangrijk dat we onze identiteit als Kerk en onze verbondenheid met Israël kennen en erkennen. Ons heil is uit de Joden. (Johannes 4:22) Het is door hen dat wij onze Verlosser hebben gekregen.
Dit is een gebied waar mijns inziens kerkbreed nog grote verwarring over heerst. Wist je dat het woord 'Israël', na de woorden 'God' en 'Here', het meest vaak voorkomt in de bijbel? In grote delen van de Kerk staat nog steeds "wij zijn het geestelijk Israël" in de fundamenten geschreven. Op sommige plekken wordt aan de buitenkant misschien anders beleden, maar alleen echte, diepe bekering zal resulteren in krachtig, bijbels gebed om vrede voor Jeruzalem. Maar intussen is in Europa de Islam zeer sterk in opkomst. Daarom is een krachtig geluid nodig van de Kerk. Natuurlijk, ook Islamitische volken moeten bereikt worden met de boodschap van Jezus" liefde: Palestijnen, Iraniërs, Turken, Marokkanen… allemaal. Maar de macht achter de Islam, die anti-Israël is, die moet in de geestelijke wereld herkend en geconfronteerd worden door een sterke Kerk die haar wortels kent. Een Kerk die weet uit welk gezin ze voortkomt en ook de bestemming kent die God heeft met zijn kinderen. Toen ik het beeld van die enting aanhaalde uit Efeze, probeerde een voorganger eens: "Ja, maar die boom waarop we geënt zijn (Israël) is toch omgehakt? Mijn vraag was: wanneer dan? Israël is toch een dagelijkse realiteit? Wanneer zou die olijfboom dan zijn omgehakt? Romeinen 9, 10 en 11 en Efeze 2 zijn boeken uit het Nieuwe Testament! Er is juist sprake van een geweldig herstel. Een herstel waar de profeten bol van staan… want als God zijn eeuwigdurende verbond met Israël herroepen zou hebben, hoe zeker zijn wij – met al onze zonde en loochening van Jezus – dan van zijn eeuwigdurende verbond met ons?" (Lees het hele interview hier)
Na het verhaal van Bart mochten er vragen worden gesteld, en er waren er een paar die die gelegenheid namen, maar de sfeer voelde aan als scherp. Hoewel ik begreep hoe dat zo kwam en dat ook wel herkende van mijzelf jaren geleden, kon ik Bart's verhaal helemaal volgen. Ik vond het heftiger om te zien hoe de groep op zijn verhaal reageerde dan zijn verhaal op zich. Ik sluit me een beetje af om er over na te denken, en ga meteen naar m'n kamer. Het duurt nog lang voor ik slaap...morgen nog een hele dag in Jeruzalem...
Om half 7 worden we weer gewekt en om half 8 gaan we ontbijten. We rijden naar de Olijfberg en genieten van het mooie uitzicht over Jeruzalem. - In Jeruzalem (Ah...sorry, nu sta ik nét precies voor die gouden koepel ;-)...-
We maken een groepsfoto en lopen verder naar de beneden. We lopen de begraafplaats op met allemaal graven, maar nabestaanden vaak kleine steentjes op de graven leggen. Een graf op de Olijfberg kost een fortuin, veel mensen willen daar graag begraven worden. - Graven op de Olijfberg -
We komen ook 2 bedelaars tegen, en hebben met ze te doen. Dan komen we bij de tuin van Getsemane. De oude olijfbomen zijn prachtig. We gaan zitten in een hoek, en Henk houdt een indrukwekkende bijbelstudie. - Getsemane -
Dan lopen we naar waar eens het bad Bethesda was, waar ten tijde van Jezus de man lag die al 38 jaar ziek was en daar lag te wachten tot dat een engel het water van het bad zou beroeren, zodat hij kon proberen om al eerste in het bad te komen zodat hij genezen zou worden. Jezus genas hem. Het is nog best duidelijk te zien en weer komt er een verhaal tot leven in m'n gedachten. Dan lopen we naar de Annakerk, vernoemd naar de moeder van Maria, Anna. Een prachtig gebouw met een indrukwekkende akoustiek. We gaan zitten en zingen 'Abba Vader' in een langzaam tempo, het klinkt prachtig! Het is tijd om te eten, en Pim neemt ons mee naar een eettentje, midden in Jeruzalem, waar ze een heerlijke pizza (vegetarisch...eh...koosjer natuurlijk ;-) serveren en, een overheerlijke smoothie, dé specialiteit van de zaak blijkbaar, die een frisse smaak heeft door het gebruik van de echte muntblaadjes. Dan gaan we de Via Dolorosa lopen. Maar ik heb er niks mee, ook niet met de vele kerken die we onderweg tegenkomen en bekijken. Als men maar dácht dat Jezus ergens geweest was o.i.d werd er gelijk een kerk overheen gebouwd. De kerk van de Ethiopische joden spant de kroon en het sfeertje voelt bijna 'eng' aan... Ik word er een beetje naar van, van al die 'plaatsen-verering'. We lopen naar de graftuin, waar we Golgota zien, en een graf uit de tijd van Jezus met de woorden op de deur 'Hij is hier niet, Hij is opgestaan!' en een meneer een mooie uitleg geeft. Ik haal opgelucht adem als hij zegt dat deze plaats niet zozeer belangrijk is, als wel het feit dat Jezus leeft!! We rijden terug naar het hotel om te gaan eten. Na het eten is er weer dagafsluiting en Bijbelstudie. Het is pittig, ik voel me moe en overspoeld door alles wat ik gezien en gehoord heb. Wat me bij blijft is een verhaal over een beeldhouwer dat Henk verteld. Die had een paard uitgehouwen wat zó echt leek, dat je dacht dat, als je in je handen klapte, het weg zou lopen, zei Henk ;-) Iemand vroeg de beeldhouwer hoe hij dat toch gemaakt had. De beeldhouwer zei: 'Het is simpel. Het paard zat er de hele tijd al in, ik hoef alleen maar de stukken steen weg te hakken zodat het paard zichtbaar wordt.' Henk legde de link naar ons; hoe God stukjes van onszelf moet verwijderen zodat Jezus in ons zichtbaar wordt. Na de studie gaan we nog met een paar van de groep wat drinken, en dat is heel gezellig. We doen een grappig (beetje psychologisch) spelletje, en hebben veel lol met elkaar. Zodoende zien we ons bed pas om 12 uur....
Om half 7 ging de telefoon, die dienst moest doen als wekker, maar Elina liep al gedoucht rond terwijl ik net lag bij te komen van een kort nachtje. We hadden tot 1 uur 's nachts liggen kletsen...;-) Het ontbijt was weer heerlijk en om 8 uur stond iedereen met z'n koffer bij de bus. We reden naar het rotsmassief Masada. We gingen met de lift omhoog en daar bevond zich van alles wat je kon bekijken en je in kon beelden hoe het vroeger was. Beneden hadden we eerst het indrukwekkende verhaal gezien op film wat zich daar heeft afgespeeld lang geleden. Bovenop de berg bezochten we o.a de resten van een paleis wat koning Herodus daar had laten bouwen. Ook het badhuis, en in een soort ondergrondse grot zongen we het lievelingslied van Henk Binnendijk 'Ik bouw op U, mijn schild en mijn Verlosser', dat klonk prachtig. Daarna was het tijd om weer naar beneden te gaan, ik liep echt te puffen van de hitte daar boven dus besloot om ook weer naar beneden te gaan met de lift, maar Elina besloot te gaan lopen. Toen ik in de lift naar beneden zakte, zocht ik haar, ik zag haar niet bij de groep, maar tot m'n grote verbazing zag ik haar met nog een paar jongens van de groep veel verderop rennen. Ze kwam rood en warm benenden aan, waar Henk haar meteen een drankje aan bood ;-) Daarna reden we weer verder met de bus en stopten we bij een restaurantje om wat te eten. Ze verkochten er ook souvenirs, en ik kocht een echte roze Sara-rugzak, met een hondje en 'Israel princes' er op ;-) Het was te laat geworden voor de wandeling in het natuurreservaat En Gedi die op de planning stond. We gingen meteen richting Dode Zee. Eerst bezochten we de cosmetica fabriek wan Ahava, die allerlei producten verkoopt met dode zee zout/mineralen erin verwerkt. Daarna rijden we naar de Dode Zee. We verkleden ons snel en lopen naar de Dode Zee. Het water heeft een lekkere temperatuur en het is een gekke gewaarwording hoe je gewoon in/op het water kan zitten en hoog drijven. Ik probeer het wel vier keer uit, ik vind het zo'n wonderlijk iets. Elina en ik smeren ons en elkaar in met modder en we hebben veel lol. -In de Dode Zee- Het zoute water gaat wel erg prikken op verschillende plaatsen en na een tijdje spoelen we ons af onder de douches. We lopen naar het zwavelbad. Dat voelt heel heet aan, maar eenmaal er in is het heerlijk om je hoofd op het randje te leggen en ontspannen te drijven. -Samen met Henk relaxen in het zwavelbad- Veel te snel komt Pim dat we eruit moeten. We rijden met de bus in een uur naar Jeruzalem. Onderweg zien we de berg Nebo nog, waar Mozes op gestorven is. Het is ongelofelijk om in Jeruzalem binnen te komen rijden. Bijzonder bijzonder om hier te mogen zijn. We pakken onze koffers en gaan naar onze hotelkamer in Ramat Rachel hotel. We moeten onze 'heilige kleding' (onze benaming voor kleding die benen en schouders bedekt) aan doen, omdat we naar de klaagmuur gaan want daar gaan we de begroeting van de shabbat mee maken. Wat indrukwekkend om zelf voor die klaagmuur te staan, die ik al zo vaak op plaatjes heb gezien. Indrukwekkend om ál die mensen in hun Bijbel te zien leven en te bidden, op een of andere manier straalt er zoveel hoop uit, zoveel verwachting... Ik heb vooral, met veel respect en liefde voor het Joodse volk, stilletjes alles gade geslagen en in me opgenomen. We rijden terug naar het hotel waar we een luxe diner krijgen. Na het toetje gaan we meteen door naar de Bijbelstudie om kwart voor 9. Om half 11 is het klaar. Helemaal moe gaan we meteen naar onze kamer om te gaan slapen...in Jerusalem...
Het is een koude nacht, en ik ben regelmatig even wakker, maar om een uur of 6 ben ik echt wakker. We gaan meteen maar douchen. Na een heerlijke warme en frisse douche kruip ik op een bankje om over de vorige dag te schrijven, en zie voor me langzaam de rest van de groep wakker worden. Om 8 uur gaan we ontbijten. Wat stokbroodjes, yoghurt, ei, en tomaat/komkommersalade de (inmiddels beruchte) koffie 'met stukjes' en de hele zoete thee. Daarna klets ik nog wat met Henk en dan is het opeens al tijd om de koffers te pakken. Het in de bus zitten is nooit vervelend, want er is altijd zoveel te zien buiten. En de gids Leah vertelt regelmatig iets over het gedeelte waar we door heen rijden of wat buiten te zien is. We stappen uit om een wandeling te gaan maken in En Avdat, een wadi nabij de woestijn Zin in de Negev woestijn. Vanuit Midreshet Sde Boker (waar de graven zijn van Ben Gurion en zijn vrouw Paula), hooggelegen, kijk je uit op deze woestijn en deze wadi En Avdat. Het begin van de wandeling is rustig, en de de hoogten aan weerszijden indrukwekkend. (Foto: Simeon Geleynse) Na een tijdje steken we een beekje over, en komen we bij de waterval. Dan begint de heuse klim naar boven. Dat is niet voor iedereen van de groep een makkie, en ik hoor in de categorie die nogal wat stops nodig had om uit te puffen. Niet erg, want het uitzicht is prachtig. Eenmaal boven is de bus daar gearriveerd en heeft Asher (de buschauffeur) weer broodjes gekocht voor de lunch. Tegenover de ingang van kibboets Sde Boker, waar zich de ‘hut’ van David Ben Gurion bevindt, gaan we picknicken. Asher heeft als toetje een vreselijk lekker gebakje gekocht, een soort tompouche, maar dan nog lekkerder. ;-) Er is geen tijd meer om naar de kibboets van Sde Boker te gaan om de hut ed van Ben Goerion te bekijken, maar we rijden meteen door naar Yerocham voor de jeepsafari. We stappen in de jeeps en ik mis Micha meteen. Wat zou hij dit gaaf gevonden hebben zeg!! We rijden naar het Grote Keteldal en de Schorpioenenpas. A-dem-be-ne-men-de uitzichten!! Jammer dat je niet in 3D kan fotograferen, want het is niet in foto's te vangen zo indrukwekkend.... En terwijl ik die wijdse uitzichten op me in laat werken, voelt het net of God naast me staat en zegt: 'Zie je dat? Hoor je dat? Dat heb Ik allemaal bedacht, allemaal geschapen, het is door Mijn macht, door Mijn wil, door Mijn hand ontstaan....' Over af en toe ruige wegen rijden we verder naar de oase van Ein Zin. De gids gaat ons voor naar het centrum van de oase. Hij vertelt ons dat de oase aangetast is door milieuvervuiling (afvalstoffen van een fabriek als ik het goed heb). En dat is goed te zien. De palmbomen staan er triest bij, al doen ze erg hun best om er weer boven op te komen, het herstel kan nog wel een tijd duren. De bus wacht op ons en in een uur rijden we naar Arad, waar we in een hotel, midden in de stad verblijven. We hebben een kamer op de 6e verdieping. De kilte van het hotel en de herrie van de stad is opeens een soort van 'shocking' nadat we een nacht in het serene Beerotayim hebben doorgebracht....
Om half 7 schrok ik wakker, Elina sliep nog. Na een half uurtje gingen we ontbijten en daarna werden we verwacht in een zaaltje, waar Menachem (de hoteleigenaar) en zijn vrouw hun aangrijpende verhaal vertelden van de 2 zelfmoordaanslagen die hij en zijn vrouw Tova hebben overleefd. Menachem is een bijzondere man, rustig, bescheiden, en zoals veel joden, heeft hij een leuk gevoel voor humor. Ik zie een stuk metaal dat na de aanslag uit zijn lijf is gehaald en we kijken foto's van de afschuwelijke gebeurtenissen. We zijn allemaal erg onder de indruk van zijn verhaal. Daarna gaan we onze koffers pakken en gaan we in de bus. We rijden langs het dal waar David de reus Goliath doodde. Erg indrukwekkend omdat het verhaal in het kort door de gids wordt verteld en je ziet het voor je. We rijden door naar Beersheva, waar archeologen die stad een beetje hebben nagebouwd. Het is er bloedheet, en het spreekt niet zo op de een of andere manier. We picknicken daar weer, op een prachtig overdekt binnenplaatsje. Daarna stappen we weer in de bus en rijden we anderhalf uur naar Beerotayim. Ik word al razend enthousiast als ik het in de verte zie liggen. - Het kamp Beerotayim *Foto: Marlies Bergman* -
In het echt overtreft het mijn verwachtingen. Ik voel me meteen helemaal thuis. Katinka, een Nederlandse vrouw, die in 2003 voor het eerst in Beerotayim kwam met deze reis, en hier nu woont, serveert zoete thee bij een kampvuur. Ze ziet er geweldig uit met haar omgeslagen sjaal en harembroek.
-Het huisje van Katinka *Foto's: Marlies Bergman* -
Dan staan de kamelen voor ons klaar. We gaan erheen en samen met Elina bestijg ik de kameel. Elina voorop, ik achterop. Alle kamelen zitten aan elkaar vast met een touw, en op een rij lopen we door de woestijn. - Wij zitten op de een na laatste kameel, ik met strohoed op m'n rug *Foto: Simeon Geleynse* -
Het is prachtig, wijds. De kamelen voelen zich hier duidelijk thuis. Op de helft van de toch stoppen we en vertelt een van de mannen vanalles over de planten in de woestijn. Over de gewoonten van vroeger om een 'knoop' in de bladeren van een bosje te leggen waar die morgen dat leuke geitenhoedstertje zat, en als zij die de andere dag beantwoord door een 2e knoop te leggen, is een eerste afspraakje gemaakt ;-) Daarna haalde hij het witte kameel, om vanalles over de kamelen en hun gewoonten te vertellen. Dat de draagtijd van een kameel 12-14 maanden is, en dat ze pas bevalt als er genoeg eten in de buurt is. En bij een zandstorm van rechts, sluit hij z'n rechtse neusgat af (hij doet het meteen voor ;-) en ademt hij gewoon alleen nog door het linkse neusgat. *Foto: Simeon Geleynse
Toen was het tijd voor de andere helft van de groep (die achter de kamelen aan hadden gelopen) om de kamelen te bestijgen. Nu was het onze beurt om er achter aan te lopen. Maar, op het laatst was er nog een kameel over, en daar mochten wij op. We zaten op de voorste kameel, die 'Jozef' (een bedoeienjongen die me meteen aan Jozef deed denken, dus noemden we hem zo) aan een touw leidde. - 'Jozef' met een kameel *foto: Marlies Bergman* -
We genieten enorm van ons onverwachtse 2e ritje, ik zit nu voorop de kameel, en dat wiebelt duidelijk meer. Eenmaal weer terug in het kamp, gaan we relaxen, drinken zoete thee, en hangen in de hangmatten of op de bankjes en praten met elkaar. Vanaf 18.00 uur wordt het in rap tempo donker en om 20.00 uur worden we geroepen voor het avondeten. We komen in een ruimte omheind door rieten schermen met een tentdoek erop, binnen is de ruimte verlicht met olielampjes, en overal staan lage tafeltjes met kussens erom heen waar je op mag gaan zitten. Ik voel me helemaal warm worden van de intieme sfeer. Wat bijzonder! Er staat een groot rond bord op tafel met in het midden rijst en gehakt, en eromheen salade, kruidenen vanalles om in de wrap te doen die de bedoeinen uitdelen. Het smaakt heerlijk! Met name het gehakt smaakt anders, duidelijk niet van Europese koeien.... Het wordt wel een zooitje, want het is duidelijk dat onze groep deze manier van eten niet gewend is ;-) Verschillende van de groep bestelden een fles wijn, en die smaakte heerlijk zoet. We zitten heerlijk te soezen in de kussens totdat Pim ons roept voor de dagafsluiting. Ik neem m'n wijntje maar mee, en we gaan om het kampvuur zitten. Eerst vertelt Katinka haar verhaal hoe ze hier gekomen is, wat ze doet en hoe ze het beleeft. Daarna komt Henk Binnendijk aan het woord. Wat me met name is bijgebleven van zijn verhaal is dat hij vertelde dat als God mensen in de Bijbel iets wilde leren, wilde vormen, hij hen naar de woestijn bracht. In de woestijn is niets, wat je af kan leiden (van God) want er is echt niets. Je word dus op jezelf en God terug geworpen. Daar is alleen jezelf, zand, wat stenen en plantjes, de lucht...en God... Mozes, Elia, David, Johannes de Doper, en ook Jezus hebben voordat ze hun 'grote taak' gingen doen die God voor hen had, allemaal een bepaalde tijd in de woestijn doorgebracht. Mozes zelfs 40 jaar. Op dat moment kan het zo totaal zinloos lijken, maar achteraf blijkt het erg vormend te zijn geweest. Ik denk dat je meer woestijnen in je leven kunt hebben dan alleen de letterlijke woestijn. Ik denk dat de moeilijke dingen die je meemaakt in het leven ook een woestijn kunnen zijn. Op dat moment lijkt alles dor, je ziet de zin ervan niet, juist alleen de onzinningheid, en pas na een tijd, soms na jaren, kan je terug zien wat je ervan geleerd hebt en hoe het je heeft gevormd. We zingen nog een lied en gaan ons dan klaar maken om te gaan slapen. Elina en ik lopen weg bij de groep, en gaan aan de rand van het kamp liggen. Op een matrasje, in een slaapzak, onder de eindeloze sterrenhemel. Na een tijdje wordt alles stil. Echt stil. Vanwege de kou ben ik nog verschillende keren wakker 's nachts, maar dat vind ik niet erg... er is genoeg om te overdenken en te bewonderen...
Om 4.30 (plaatselijke tijd 5.30) landen we veilig op het vliegveld van Ben Goerion, Israël. Terwijl ik de gate uit loop zingt opeens het Shema Israël (Hoor o Israël de Heer uw God is één God, halleluja! Opwekking 368) zo krachtig in m'n hart dat het me overweldigd. We zoeken en vinden onze koffers en dan weer door de douane, die weer vanalles wil weten ;-) De bus wacht ons op en brengt ons in een half uur naar het hotel Eshel Hashomron in Ariel. -Op het balkon van onze hotelkamer-
Heerlijk, eindelijk op de kamer, even liggen en douchen en dan ontbijten. Ik heb na het eten in het vliegtuig niet veel trek, en drink alleen wat appelsap. Daarna nog een uurtje geslapen en om 10 uur vertrokken we met een kogelvrije bus naar de berg Elon More. Onderweg is het verschil tussen Israelische huizen en Palestijnse huizen goed te zien. De Israelische huizen hebben lichte stenen en rode daken, de Palestijnse huizen zijn te herkennen aan de ijzeren staven die overal uit de stenen steekt, er wordt nl elke keer als er een zoon trouwt, een kamer of wat voor hem en zijn vrouw aangebouwd. Het uitzicht op de berg is indrukwekkend. Het enige verschil is dat de wegen nu verhard zijn, maar in Jezus tijd was die weg en omgeving precies zo. Ik had niet verwacht dat Israël zo heuvelachtig zou zijn. En overal olijfbomen. Ontelbaar. Hele heuvels vol, zover je kijken kunt. We zien de bergen Ebal en Gerizim, tussen die bergen zijn Abraham, en later ook het volk Israël, het land Israël in gekomen. We stappen weer in de bus en rijden naar Shilo. Daar stond vroeger de tabernakel. We stappen uit en gaan eerst lekker picknicken, Leah de gids, heeft broodjes en uitgebreid beleg gekocht. Bij een model van de tabernakel verteld Henk Binnendijk iets over de tabernakel in je hart. Het ontroerde me nogal over hoe hij vertelde aan de hand van het altaar, de ark ed hoe God in ons leven wil zijn. Leah brengt ons naar de fundamenten die opgegraven zijn van de tabernakel, en verteld dat er potten en servies gevonden zijn op de heuvels waar de tabernakel tussen in lag. Ze legt uit dat het hele volk Israël tijdens de feesten naar Shilo kwam, en dat de mensen dan tijdens de offers vaak tegen de heuvelrug aan gingen zitten (en zo het offeren konden zien) en daar ook aten. Ik word er stil van, en ga in gedachten terug in de tijd. Ik zie het helemaal voor me, en ik weet nu al dat als ik vanaf nu over de tabernakel bij Shilo zal lezen, dat dit beeld weer op m'n netvlies zal verschijnen. -Het pad leidt naar de opgravingen van de tabernakel, in het midden van de foto, daarachter de heuvels waar de mensen zaten-
We reden weer terug naar het hotel, waar sommigen gingen zwemmen maar ik wilde alleen maar slapen. Om 18.00 uur werden we verwacht in de tuin van het hotel, en Menachem (de eigenaar) leidde ons rond door de Bijbelse tuin, en liet zien hoe ze bezig zijn om de tabernakel op ware grootte na te bouwen. Ze doen dat allemaal van giften die ze ontvangen. Daarna is er heerlijk (kosher! ;-) eten. Met name de chocoladetaart als toetje is heerlijk. Ik heb er 2 van op ;-) Na het eten bel ik nog even met Lief en de kids, en daarna hebben we nog dagafsluiting samen. We zingen een aantal liederen en Henk opent de Bijbel. Hij vertelt over Abram, God vraagt hem om zijn zoon Izak te offeren. Abram gehoorzaamt, maar vlak voordat Abram zijn zoon wil doden is er dan Gods stem die roept: 'Doe het niet'. Toen Gods Zoon geofferd werd, was er niemand die riep, 'Doe het niet'..... We hebben het vaak over Jezus pijn, maar de pijn in het Vaderhart van God moet ook enorm geweest zijn.... Als ik daarover nadenk voel ik een diep dankbaarheid en verwondering naar God toe voor Zijn liefde voor de mens. Voor mensen onbevattelijk. We ronden af, en spreken voor morgen vroeg af, dat betekend, half 7 gewekt en 8 uur in de bus...
